Dünyanın qoruduğu abidələrimiz və bəşəriyyətin ortaq sərvəti sayılan dəyərlərimiz. Hər kartda onun nə vaxt və niyə siyahıya düşdüyünü oxuya, məkanla bağlı olanların yerini xəritədə görə bilərsiniz.
Bəşəriyyət üçün müstəsna dəyəri olan abidə və təbii ərazilər. Azərbaycanın bu siyahıda 5 adı var.
Bakının İçərişəhər hissəsi Şirvanşahlar sarayı və Qız qalası ilə birlikdə
Qala divarları ilə əhatə olunmuş qədim Bakı. Azərbaycandan UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilən ilk abidədir. Ərazidə Şirvanşahlar sarayı kompleksi, Qız qalası, karvansaralar, hamamlar və məscidlər yerləşir.
Qobustan qayaüstü təsvirlər mədəni landşaftı
Bakının cənub-qərbindəki yaylada minlərlə qayaüstü təsvir qorunub saxlanılıb. Təsvirlərdə ov səhnələri, heyvanlar, qayıqlar və yallı rəqsinə bənzər kollektiv rəqslər əks olunub. Bu, qədim insanların həyatı haqqında misilsiz mənbədir.
Şəkinin tarixi mərkəzi Xan sarayı ilə birlikdə
Böyük Qafqazın ətəyində yerləşən tarixi şəhər. Kərpic və kirəmitdən tikilmiş ənənəvi evləri, karvansaraları və şəbəkə pəncərələri ilə məşhur Xan sarayı onun simvoludur. Şəhər tarixən İpək yolunun mühüm ticarət məntəqələrindən biri olub.
Talış dağlarını örtən qədim relikt meşələr. Azərbaycandan UNESCO siyahısına daxil edilən ilk təbii irs nümunəsidir. Dəmirağac, Lənkəran akasiyası, Hirkan şümşadı kimi nadir bitkilər burada bitir. Bu meşələr 2019-cu ildə İran ərazisində siyahıya alınıb, 2023-cü ildə Azərbaycan hissəsi də siyahıya əlavə edilib.
Xınalıq xalqının mədəni landşaftı və "Köç yolu" köçəri marşrutu
Böyük Qafqazda, təxminən 2 200 metr hündürlükdə yerləşən Xınalıq kəndi və təqribən 200 kilometrlik mövsümi köç yolu. Bu yol kənddəki yay otlaqlarını Abşeron və Hacıqabul düzənliklərindəki qış otlaqları ilə birləşdirir. Yarımköçəri maldarlıq həyat tərzi əsrlərdir burada yaşayır.
Nəsildən-nəslə ötürülən bilik, sənət, adət və ənənələr. "Təcili qorunma" nişanı yaşaması üçün xüsusi tədbir tələb edən irsi göstərir.
Azərbaycan klassik musiqisinin əsası olan, improvizəyə söykənən vokal-instrumental sənət. 2003-cü ildə "Bəşəriyyətin şifahi və qeyri-maddi irsinin şah əsəri" elan olunub, 2008-ci ildə siyahıya daxil edilib.
Saz çalıb oxuyan, dastan danışan el sənətkarlarının sənəti. Şeiri, musiqini, dastançılığı və səhnə ifasını birləşdirir.
Yazın gəlişini və təbiətin oyanışını qarşılayan bayram. Bir neçə ölkənin birgə nominasiyasıdır.
Xalça toxuculuğu ənənəsi. Naxışlar, rənglər və toxuma üsulu ailədə nəsildən-nəslə ötürülür.
Azərbaycan musiqisinin əsas alətlərindən olan tarın ustalıqla hazırlanması və onda ifa ənənəsi.
Qarabağ atları ilə oynanan ənənəvi atüstü oyun. Təcili qorunma tələb edən irs siyahısına daxil edilib.
İpək qadın baş örtüyünün hazırlanması, geyinilməsi və simvolikası. Kəlağayı istehsalı ənənəvi olaraq Şəki və Basqalla bağlıdır.
İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində mis qabların əl ilə hazırlanması ənənəsi.
Nazik çörəyin (lavaş, yuxa və başqaları) bişirilməsi və paylaşılması mədəniyyəti. Birgə nominasiyadır.
Dolmanın hazırlanması, süfrəyə verilməsi və paylaşılması ənənəsi. Mədəni kimliyin göstəricisi sayılır.
Simli-kamanlı musiqi aləti olan kamançanın hazırlanması və ifa ənənəsi. Azərbaycan və İranın birgə nominasiyasıdır.
Naxçıvanın ənənəvi kollektiv rəqsləri. Təcili qorunma tələb edən irs siyahısına daxil edilib.
Dədə Qorqud eposu, onunla bağlı xalq hekayələri və musiqisi. Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkiyənin birgə nominasiyasıdır.
Ənənəvi nar bayramı və narla bağlı mədəniyyət. Bayram hər il Göyçayda keçirilir.
Kitab səhifələrini bəzəyən incə təsviri sənət. Birgə nominasiyadır.
Çay kimlik, qonaqpərvərlik və ünsiyyət simvolu kimi. Azərbaycan və Türkiyənin birgə nominasiyasıdır.
İpəkqurdu yetişdirilməsi və toxuculuq üçün ipəyin ənənəvi üsulla istehsalı. Birgə nominasiyadır.
Molla Nəsrəddin lətifələrinin danışılması ənənəsi. Birgə nominasiyadır.
Ənənəvi zorxana oyunları, idman və güləş.
Ramazan ayında iftar süfrəsi ətrafında birləşmək ənənəsi. Birgə nominasiyadır.
Taxta əşyaların, o cümlədən musiqi alətlərinin sədəflə naxışlanması sənəti. Azərbaycan və Türkiyənin birgə nominasiyasıdır.
Kitab və əlyazmaların qızıl və rənglərlə bəzədilməsi sənəti. Birgə nominasiyadır.
Təndirin hazırlanması və onda çörək bişirmə ənənəsi.
Mənbələr: UNESCO; UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası. Siyahı 2024-cü ilin sonunadək qəbul edilmiş qərarları əhatə edir; yeni qərarlar əlavə olunacaq.